پیش بینی کم‌پیشرفتی تحصیلی در دانش‌آموزان تیزهوش با تأکید بر خلاقیت، تاب‌آوری و خودپنداره تحصیلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه روان شناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 گروه روان شناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص ،دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22111/cee.2026.56877.1035

چکیده

کم‌پیشرفتی تحصیلی در دانش‌آموزان تیزهوش، با وجود برخورداری آنان از توانایی شناختی بالا، یکی از مسائل مهم نظام آموزشی است. پژوهش حاضر با هدف مدل‌یابی کم‌پیشرفتی تحصیلی در دانش‌آموزان تیزهوش با تأکید بر خلاقیت، تاب‌آوری و خودپنداره تحصیلی انجام شد. روش پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر تیزهوش دوره متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که از میان آنان، ۱۰۴ نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. از این تعداد، ۵۰ نفر در گروه دانش‌آموزان تیزهوش عادی و ۵۴ نفر در گروه دانش‌آموزان تیزهوش کم‌پیشرفت قرار داشتند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه تاب‌آوری کانر و دیویدسون (۲۰۰۳)، پرسشنامه خودپنداره تحصیلی لیو و وانگ (۲۰۰۵) و پرسشنامه خلاقیت عابدی (۱۳۷۲) گردآوری و با استفاده از رگرسیون لجستیک تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد از میان متغیرهای اصلی پژوهش، تنها خودپنداره تحصیلی توانست به‌طور معناداری دو گروه دانش‌آموزان تیزهوش عادی و کم‌پیشرفت را از یکدیگر متمایز کند (001/0>p). به‌ازای افزایش هر یک واحد در نمره خودپنداره تحصیلی، شانس تعلق به گروه دانش‌آموزان تیزهوش عادی ۸/۴ درصد افزایش یافت. تاب‌آوری و نمره کل خلاقیت اثر معناداری در تمایز دو گروه نداشتند؛ با این حال، در مؤلفه‌های خلاقیت، توسعه اثر مثبت و ابتکار اثر منفی و معناداری نشان دادند. همچنین، مدل نهایی مبتنی بر خودپنداره تحصیلی توانست حدود ۱۸ درصد از واریانس کم‌پیشرفتی تحصیلی را تبیین کند. در مجموع، یافته‌ها نشان داد خودپنداره تحصیلی در مقایسه با تاب‌آوری و خلاقیت، نقش برجسته‌تری در تمایز دانش‌آموزان تیزهوش کم‌پیشرفت از دانش‌آموزان تیزهوش عادی دارد. بر این اساس، توجه به تقویت خودپنداره تحصیلی در برنامه‌های آموزشی، مشاوره‌ای و روان‌شناختی می‌تواند در پیشگیری و کاهش کم‌پیشرفتی تحصیلی دانش‌آموزان تیزهوش مؤثر باشد.

کلیدواژه‌ها


  • تاریخ دریافت: 02 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری: 04 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 30 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 31 خرداد 1405