مقایسه نیمرخ خلاقیت تحول‌آفرین و خلاقیت تورنس در میان دانش‌آموزان دختر تیزهوش و عادی دوره متوسطه دوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو کارشناسی‌ ارشد روانشناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، گروه روانشناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، دانشکده علوم تربیتی

2 استاد گروه روان شناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 مربی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم‌ تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی و مقایسه‌ی نیمرخ خلاقیت تحول‌آفرین و خلاقیت تورنس در میان دانش‌آموزان دختر تیزهوش و عادی دوره‌ی متوسطه دوم در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. جامعه‌ی آماری این پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان دختر دوره‌ی متوسطه دوم شهر اصفهان بود که از میان آنان، با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، ۳۰ دانش‌آموز تیزهوش و ۳۰ دانش‌آموز عادی به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. معیار گزینش دانش‌آموزان تیزهوش، تحصیل در مدارس استعدادهای درخشان (سمپاد) بود. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مقیاس خلاقیت تحول‌آفرین (معتمدی، ۱۴۰۴) و پرسشنامه‌ی خلاقیت تورنس عابدی (۱۳۷۲) بود. برای تحلیل داده‌ها و مقایسه‌ی میزان خلاقیت تحول‌آفرین و خلاقیت تورنس بین دو گروه، از آزمون t مستقل استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که بین دو گروه در نمرات کلی خلاقیت تحول‌آفرین و مؤلفه‌های (خلاقیت خودتحول‌آفرین، خلاقیت تحول‌آفرین دیگران، خلاقیت تحول‌آفرین و خلاقیت شبه تحول‌آفرین) آن تفاوت معناداری وجود نداشت؛ درحالی‌که در خلاقیت تورنس تفاوت معناداری مشاهده شد، به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان تیزهوش در بعد سیالی، انعطاف‌پذیری و ابتکار نمرات بالاتری نسبت به دانش‌آموزان عادی کسب کردند، ولی در بعد بسط هیچ تفاوت معناداری بین گروه دانش‌آموزان دختر تیزهوش و عادی وجود نداشت. نتایج حاکی از آن است که خلاقیت تحول‌آفرین، برخلاف خلاقیت تورنس، الزاماً با توانایی‌های شناختی بالا همبسته نیست و بیشتر تحت‌تأثیر عوامل محیطی، فرهنگی، آموزشی و تجربی شکل می‌گیرد. از این رو، می‌توان نتیجه گرفت درحالی‌که خلاقیت تورنس بیشتر به ابعاد شناختی و تفاوت‌های فردی در پردازش اطلاعات و حل مسئله وابسته است، خلاقیت تحول‌آفرین نوعی ظرفیت پویا و قابل‌پرورش است که از تعامل فرد با محیط، نظام آموزشی و تجربه‌های یادگیری معنادار حاصل می‌شود.

کلیدواژه‌ها