واکاوی مؤلفه‌های خلاقیت در کتاب‌های درسی تکمیلی علوم تجربی ویژه دانش‌آموزان تیزهوش: رویکرد نظریه خلاقیت تحول‌آفرین استرنبرگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، گروه روانشناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، دانشکده علوم تربیتی

2 استاد گروه روان شناسی و آموزش کودکان با نیازهای خاص، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

10.22111/cee.2026.53944.1007

چکیده

این پژوهش باهدف تحلیل محتوای کتاب‌های درسی علوم‌تجربی تکمیلی پایه‌های هفتم، هشتم و نهم دوره اول متوسطه ویژه دانش‌آموزان تیزهوش، بر اساس چارچوب نظری خلاقیت تحول‌آفرین استرنبرگ و کرمی (2024) انجام شد. این چارچوب بر چهار مؤلفه اصلی شامل خلاقیت خودتحول‌آفرین، خلاقیت تحول‌آفرین دیگران، خلاقیت تحول آفرین و خلاقیت شبه‌تحول‌آفرین تأکید دارد که می‌تواند مبنایی برای ارزیابی محتوای آموزشی باشد.
روش تحقیق کمی و از نوع تحلیل محتوای توصیفی بود. در این پژوهش، کتاب‌های مذکور با استفاده از چک‌لیستی ساخت‌یافته که شامل چهار مؤلفه اصلی خلاقیت تحول‌آفرین بود، موردبررسی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که در کتاب علوم پایه هفتم، بیشترین تمرکز محتوایی بر مؤلفه خلاقیت خود تحول‌آفرین بوده است که سهم آن 40% از کل مضامین را تشکیل می‌داد. پس از آن، خلاقیت تحول‌آفرین دیگران با سهم 34% در رتبه دوم قرار گرفت. مؤلفه خلاقیت تحول آفرین حدود 16% و خلاقیت شبه تحول‌آفرین کمترین سهم را با حدود 10% به خود اختصاص داده بود. در کتاب علوم پایه هشتم نیز الگوی مشابهی مشاهده شد؛ خلاقیت خود تحول‌آفرین با سهمی معادل 42.31% بیشترین فراوانی را داشت، خلاقیت تحول‌آفرین دیگران 32.69%، خلاقیت تحول آفرین 15.39% و خلاقیت شبه تحول‌آفرین 9.61% از محتوا را شامل شده بودند. در پایه نهم نیز، هرچند خلاقیت خود تحول‌آفرین با 41.37% همچنان برجسته بود، سهم خلاقیت تحول آفرین افزایش‌یافته و به 17.24% رسید. همچنین خلاقیت تحول‌آفرین دیگران با 32.76% و خلاقیت شبه تحول‌آفرین با 8.61% در این پایه ثبت شدند. تمرکز کتاب‌ها بر خلاقیت فردی بوده و ابعاد اجتماعی و اخلاقی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. همچنین نوسان میان‌پایه‌ها نشان‌دهنده نبود انسجام در محتوای درسی است. پژوهش نشان داد تمرکز آموزش بر خلاقیت فردی است و ابعاد اجتماعی کمتر موردتوجه قرار گرفته‌اند؛ بنابراین بازنگری محتوای علوم‌تجربی برای تقویت خلاقیت چندبعدی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار